Inny nie musi znaczyć samotny. Dlaczego dzieciom tak trudno dziś o przyjaciela?
Autorka: Oriana Solińska
Któż z nas nie wspomina przyjaźni z dzieciństwa: siedzenia w jednej ławce, powrotów do domu po szkole i długich rozmów. A może była Was trójka lub nawet czwórka, niczym czterech muszkieterów? Wyobraźcie sobie, że ktoś nagle bierze gumkę i wymazuje z Waszego życia szkolnych przyjaciół. Jak za dotknięciem czarodziejskiej różdżki, dawna rzeczywistość traci cały blask.

Każdy z nas czasem bywa inny
Ciepłe popołudnie na placu zabaw. Grupa dzieci biega wokół huśtawek, krzycząc i przekomarzając się wesoło. Kawałek dalej, pod drzewem, stoi chłopiec. Kopie czubkiem buta w piasek, co chwilę zerka na rówieśników, ale nie robi ani jednego kroku w ich stronę.
Bardzo chce podejść, lecz nie wie jak. Wyjmuje telefon, przegląda strony, ale oddałby wszystko za chwilę rozmowy ze znajomymi.
Każdy z nas choć raz w życiu czuł się „poza nawiasem” – na nowej uczelni, w nowej pracy czy na imprezie, gdzie nikogo nie znaliśmy. Ten paraliżujący lęk przed odrzuceniem to jedna z najbardziej ludzkich rzeczy, jakich doświadczamy. Jednak dla niektórych ten stan to nie chwilowy dyskomfort, ale codzienność.
„Inność” obiektywnie nie stanowi bariery uniemożliwiającej nawiązywanie i utrzymywanie relacji z ludźmi. To cecha, zachowanie, wygląd, predyspozycje psychiczne, przez które otoczenie postrzega człowieka jako odmiennego. Czyli kluczowe znaczenie ma postrzeganie, ocena. Nie lubimy być postrzegani jako „inni”, bo drzemie w nas atawistyczny lęk przed wykluczeniem ze stada. Potrzebujemy relacji, pomocy otoczenia, chcemy czuć się częścią społeczności. Inność może być wartościowana pozytywnie, jako wyjątkowość, ale często jest postrzegana negatywnie. Stanowi powód wykluczenia z grupy, a nawet agresji. W klasie szkolnej ten problem może urosnąć do tak dużych rozmiarów, że nauczycielowi trudno będzie wpłynąć na grupę.
Autyzm a inność
Niektórzy uczniowie bardziej niż inni są narażeni na wykluczenie z powodu inności. Należą do nich dzieci ze spektrum autyzmu.
Istnieje krzywdzący mit, że osoby neuroróżnorodne wolą samotność. To nieprawda. One często desperacko pragną bliskości i akceptacji, ale na drodze staje im coś, co nazwałabym „niepisanym kodem społecznym”.
Zwykle nawiązujemy relacje intuicyjnie. Czytamy z ruchu brwi, wyczuwamy ironię, wiemy, kiedy ktoś żartuje, a kiedy jest zły. Dla dziecka w spektrum te wszystkie detale są jak obcy język. Musi uczyć się ich na pamięć, z instrukcji obsługi, której nikt nigdy dokładnie nie napisał. Kiedy rówieśnicy rzucają sarkastyczny żart, ono może wziąć go dosłownie. Kiedy w klasie jest zbyt głośno, jego przebodźcowany mózg wysyła sygnał: uciekaj albo broń się. Wtedy rówieśnicy, często nie ze złości, ale z czystej niewiedzy, zaczynają budować mur. Odsuwają się, bo nie rozumieją tych reakcji. Boją się niezrozumiałych dla nich zachowań. Nie zawsze okazują niechęć poprzez odpychanie czy wyzywanie, ale równie bolesne dla ucznia uznawanego za „innego” jest ignorowanie go przez grupę czy pomijanie przy zabawach.
Przyjaźń oraz inność w moich utworach
W opowiadaniu „Jesienna przyjaźń” pokazuję satysfakcjonujące relacje, utworzone w szkolnej ławce. Opowiadanie przeczytasz na mojej stronie.
W książce „Aleks znaczy niewidzialny”, która ukaże się wkrótce, podejmuję temat inności ucznia w spektrum autyzmu. Mój książkowy bohater ma przed sobą ogromne wyzwanie. Próba zdobycia przyjaźni w świecie, który nie wybacza odmienności, to dla niego wyprawa na Mount Everest. Czy jest jakiś skuteczny sposób, żeby osoba w spektrum autyzmu zyskała akceptację grupy? Tego dowiecie się z mojej książki.
Dlaczego podjęłam akurat problem autyzmu? Narratorem w mojej książce jest Aleks. Próbowałam wczuć się w sytuację osoby neuroatypowej, uchwycić sposób postrzegania przez nią rzeczywistości i relacji z ludźmi. Materiału do tej książki od lat dostarcza mi codzienność. Jestem rodzicem autystycznego dziecka, w książce zawarłam moje obserwacje, wnioski, a także emocje. Moim marzeniem jest, aby ta książka posłużyła do lepszego zrozumienia potrzeb autystycznych osób. Adresuję ją do nauczycieli, terapeutów i rodziców, a za ich pośrednictwem również do kolegów osób w spektrum autyzmu.
Pisząc tę historię, zrozumiałam, że inkluzja i empatia to nie są puste hasła z podręczników. To umiejętność zatrzymania się i zapytania samego siebie: „A co, jeśli ten chłopak pod drzewem wcale nie chce być sam? Co mogę z tym zrobić?” . Na szczęście mój bohater zyskuje sprzymierzeńca w tej walce. Ma przy boku kogoś, kto nie ocenia i kocha bezwarunkowo. O tym niezwykłym, czworonożnym terapeucie opowiem Wam w kolejnym wpisie.
O mojej książce przeczytacie więcej w zapowiedzi.
Warto zajrzeć (Inspiracje i research):
- Dla dociekliwych: O tym, jak dzieci w spektrum postrzegają relacje rówieśnicze i z jakimi barierami mierzą się w szkołach, możecie przeczytać m.in. w raportach i poradnikach przygotowywanych przez Fundację SYNAPSIS oraz Fundację JiM.
- Książka, która daje do myślenia: Tony Attwood, „Zespół Aspergera. Kompletny przewodnik” – wybitna pozycja, która w niesamowicie czuły i rzetelny sposób tłumaczy, jak działają mechanizmy społeczne u osób neuroatypowych.
© Oriana Solińska 2026. Wszelkie prawa zastrzeżone. Kopiowanie, rozpowszechnianie lub reprodukowanie treści niniejszego artykułu w całości lub we fragmentach bez zgody autorki jest zabronione i stanowi naruszenie praw autorskich.
Nota od autorki: Treści na tym blogu mają charakter wyłącznie publicystyczny i literacki. Opierają się na moich osobistych przemyśleniach, obserwacjach oraz literaturze faktu. Nie stanowią porady specjalistycznej, medycznej ani terapeutycznej. Jeśli Ty lub Ktoś z Twoich bliskich potrzebujecie wsparcia, zawsze warto skonsultować się z certyfikowanym specjalistą.